| Beton veya betonarme elemanlarda görülen
çatlaklar iki ana gurupta toplanır :
1. Yapısal Çatlaklar,
2. Uygulama kökenli çatlaklar.
1. Yapısal Çatlaklar: Bu tip çatlaklar yapıların
işlevleri gereği taşıması zorunlu gerilmelerden kaynaklanır. Bunlar
projesi olmayan, zemin problemi çözülmemiş yapılarda meydana gelirler
ve çok tehlikelidirler. Beton dökümü ve döküm koşulları ile ilgileri
yoktur. Bu tip çatlaklar, betonarme eleman içinde çekme gerilmelerine
dik yönde oluşurlar. Basit bir kirişin açıklık ortasında oluşan
veya bir konsol mesnedin üstünde görülebilen çatlaklar yapısal çatlaklardır.
2. Uygulama kökenli çatlaklar: Bu tip çatlaklar
taze ve sertleşmiş betonlarda görülürler.
Taze Beton Çatlakları: Taze betonun kalıplara
yerleştirildikten sonraki 0.5 - 4 saatleri arasında, yani beton
henüz plastik halde iken, özellikle geniş döşeme ve benzeri yüzeylerde
çatlaklar oluşabilmektedir. Bu çatlakların derinlikleri 10 cm yi
bulabilir. Uzunlukları bir kaç cm. ile 1 - 2 m. arasında olmaktadır.
Çatlaklar sonucunda betonun durabilitesi ( dayanıklılığı ) bozulmakta,
korozyona açık, geçirgen bir durum almaktadır.
Taze beton çatlaklarının en önemli oluşum nedenleri plastik rötre
ve oturma farlılıkları dır.
Plastik Rötre Çatlakları: Bu tip çatlaklar
özellikle sıcak, kuru, rüzgarlı zamanlarda dökümü yapılan betonlarda
( döşeme, yol, pist, ... ); beton yüzeyindeki suyun buharlaşma hızının
beton içindeki suyun yüzeye çıkma (terleme ) hızından daha büyük
olması sebebi ile oluşan; düzensiz dağılım gösteren, çeşitli boylarda
ve genişlikteki çatlaklardır.
Aynı çatlaklar, yeni betonun altındaki eski betonun veya diğer malzemelerin
( Ytong, yağlanmamış ahşap kalıp, asmolen döşeme gibi ) beton suyunu
emmesi sonucuda oluşabilmektedir.
Bu tip çatlaklar genelde yüzeysel olup derinliği birkaç milimden
fazla değildirler. Yapı güvenliği açısından tehlikesi yoktur.
Plastik rötre Çatlakları oluşmasına karşı önlemler:
1. Betonun yerleştirilmesi
ile ilgili önlemler: Beton dökülmeden hemen
önce döküm yerinin zemini ve kalıplar ıslatılmalıdır. Islatma suyu
buharlaşır buharlaşmaz döküme geçilir. Böylece hem kalıpların buharlaşma
nedeniyle soğuması sağlanır. Hem de beton suyunun emilmesi önlenmiş
olur.
Taze betonu güneşten, sıcaktan ve rüzgardan korunmalı, mümkünse
gece beton dökümü yapılmalıdır.
Beton yerleştirildikten sonra mastar çekilip bırakılır. Daha sonraki
tahta mala ile düzeltme işlemi mümkün olduğu kadar ertelenir. Bu
işlem beton yüzeyinde ayak izinin 1 - 2 cm. derinlikte iz bırakmama
durumuna gelinceye kadar geciktirilir. Ondan sonra demir mala düzeltmesi
uygulanır.
2. Betona kür uygulaması:
Taze betondaki plastik rötre çatlaması, yüzeydeki buharlaşmanın
hızlı olmasından kaynaklandığına göre, yüzeydeki nem oranını yüksek
tutmak gerekir.
3. Farklı Oturma Çatlakları:
Taze betonda iri agrega taneleri dibe çökerken, çimento partiküllerini
içeren su yüzeye çıkar. Bu su yüzeyde birikir.Yüzeye yakın kiriş
ve döşeme donatıları bu yer değişimine karşı koyar ve taze beton
bu bölgede tam olarak yerleşemez. Yerleşmesini tam olarak gerçekleştiremeyen
beton demir donatı boyunca çatlar.
Önlemler:
Beton döküldükten sonraki yüzey düzeltme işlemlerine bir
süre ertelemek ve terleyen su tümüyle buharlaştıktan sonra tahta
mala ile düzeltme işlemine geçmek önerilebilir. Ayrıca betonun yerleştirilmesine
çok dikkat edilmelidir.
Öte yandan yüzeye yakın yerlerde yeterli sayıda ve kalınlıkta pas
payları kullanılmalıdır.
Sertleşmiş Beton Çatlakları:
Bu tip çatlaklar değişik yaş gruplarındaki ( 1 haftadan
30 yıla kadar ) betonlarda görülebilir. Çatlaklar, fiziksel veya
kimyasal kökenlidir. Bunlar, önce kılcal görünümde, ardından büyüyen
ve birleşen çatlaklardır. Çatlakları takiben beton yüzeyinde soyulma,
dökülme ve patlamalar görülür. Önlem alınmadığı takdirde, betonarme
elemanlar zamanla tahrip olurlar.
Bu çatlamaların nedenleri arasında donma - çözünme, alkali - aktif
silis reaksiyonu, karbonatlaşma, donatının korozyonu, sülfat - asit
- tuz gibi beton için zararlı maddelerin yol açtığı reaksiyonları
sayılabilir.
|